Nikolas Ormaetxea «Orixe»

BARNE-MUINETAN

Fitxategi hau “liburu-e” bildumako alea da,
liburu elektronikoen irakurgailurako prestatua.

Liburu gehiago eskuratzeko:
  http://armiarma.com/liburu-e

Iturria: Barne-muinetan, Nikolas Ormaetxea Orixe. Itxaropena, 1934

http://klasikoak.armiarma.com

Egileari buruzko informazioa:

http://zubitegia.armiarma.com/?i=231

OPARIZ

Nori dioket opa

nik «Barne-muinetan»?

–Iri, ik oroi baitidak

«Biotz-begietan».

Gaurgero garbi dauzkak

begi-ninietan

Aita-Seme-Gogo Deun

Iaungoiko batetan.

LIBURU ONTAZ IRITZIA

      Liburu oni itzaurrea ezartekotan, Iesulagun Estefania'tar I.M.A. burura zitzaidan aurrenik –baita beste nere adiskide aundi bati ere, elkarren berri bage– inork baino ezagunago baititu nere idazlan argitaratuak eta ezak. Argitara baino len, aldaki bat bialdu nion, eta erabateko iritzi au igorri zidan bere berez, emen ager nezakenekoan.

      Besteren batez ari danean, egizale da, inolaz ere, eta itzak ongi neurtzen ditu; nitaz ari dala, ordea, olako goratzapen beroa, adiskide min izateak eragin diola dut susmo. Barkakizun diteke, beraz, esan luken geitxokeriz. Onela dio:

      «Barne-Muinetan. Euskera atseginetan da: olerkari gisakoak ba ditu, ta alboko zenbait izkuntzek egun ager ditzaketen baino sendoagoak eta berengandikagoak. "Orixe" oberenen artean gendun sortu bezalatsu lirika gaiean. Zuzen idatzi zidan "Lauaxeta"k: "mingarri da onek (Orixek) lirika-sailean ez areago iardutea". Liburuxka onek argi darakus zuziatu etzala. Xaki berriko olerki Iainkotiarrak ditu ok. Droste-Hulshoffs, Verlaine, Manzoni, Verdaguer, Gabriel y Galan eta olakoen arau ontako olerki-sortak ez dute Ormaetxearen onekin katoliku izatea beste ar-emanik. Buru-argia ta bioz-beroa ezin obeki elkartzen ditu: antze-idazketan ikasiaren tankera ta erri-gizon iatorrarena berebat elkartzen ditu. Au du bereizgarririk ondozkoena ta sarkorrena. Onek dio berezkiroko eitea ta kera berria, bere-beregandiko ditunezkoa. Sineste-egiak, Ebanjelio-egiak ditu;bere barne-muinetan erne ta auznartuak ordea. Begikalduz baino buru-eraginez igurtzigoak edo ditu ausaz guziak; zenbait, nabaritxo ere bai, zimel-giro antza dutelarik. Biotz-eragin sendoa baitute ordea, aitzaki ortatik lekura daude. Kristauaren zinezko biotz-eragina dute, ezeztarainoko umiltasun sendoz betea, seme bati deritzon uste onez ta lasapidez betea; alakorik baita kristau sinesteduna Iainkoagan ta Iesukristo Erosleagan bere sinestea ondo tinkatzen dunean. Ontatik du biotzondo ain nabaria, ez gaindizkoa, ez belaxka; gizaki benazkoarena baino. Orrek ematen die bertsu oeri, gaurko antze-idaztietan nekez ageri dan bezelako sendotasun bereizia. Alare, egilearen barne-giroari zor ote zaion ere irizgarri da. "Barne-muinetan"go poesi-mamian eta azken urte ootako Orixeren lirika osoan, ibai-geldi antzeko zerbait oartu dut buru-biozketari nagokala. Ezin-ukatuzko liriku-giroa galdu bage, geldi-giro aundikitar bat erauntsi dio; epiku-usaia, nik uste, besterik baino. Ondorioz ordea, poesi iatorra, benetan gogokoia, bere-beregandikoa, sakon, goitar, xume agertzen dana; barnegiro klasikua ta kristau-biotz goria zitu ta errainu darakustzina. Poesi iatorra, gain gainekoa, oro dendu, gartxu, osasun, naiz kristau-arauz, naiz antze-arauz. Eta bere ariko guziei edo guzitsuei alde au kentzen die: ez-ikasientzat ere erritar, adi-errez izatea. Bakarra dugu Orixe ikasizko ta erritikako antzea, ots, ikasiaren eta erriaren burutapena elkartze ontan. Esagun berriz beinola esana: "gaur-gaurko euskal-idazketa lurrak artzeko, artan errotzeko, ta bear dun ioera emateko –mendiko eguratsean bizi baita– ez genezaken amestu ere Orixe baino oberik"».

IAINKOAREN BEGIERA

I. IZAKI GUZIETAN

            In ipso enim vivimus et movemur et sumus

                  (Act. XVII, 27, 28)

Aitzin-gibel, ezker-eskuin,

gain ta barne

neurtzen ari nauzun Begi,

zure dirdaiz, argi berriz

soil dakusat

uts, ez, ogen, naizela ni.

Zeru, lur, egurats, gizon,

nigana tut

epaile-sur, oro begi.

Ez luze, ez zabal, ez sakon,

baino or zaitut

guzi oien irozgarri.

Begi oiek begi ootan

zizta naute.

Negar ba lerit saminki!

Begikaldu samur batez

nor naizenik

adiraz dautazu garbi.

Au nauzu!... Zaitez urriki

Iainko antzo,

damu baitut biotzetik.

Elur zuri biur nazu;

oil itzazu

ogen beltzak enegandik.

Alde ditzadan begi ook

beltz ontatik

argitara, Iainko garbi.

Ene begi ta gogoa

ta gorputza,

zuri so, gel bitez argi.

Urrun itzazu zureak;

begirozu

xahutu duzun aur oni.

Ez ater begiratzetik;

eman, aldiz,

indar ene begieri.

Begiz begi, gogoz gogo

gauden bi ook;

naukazu maitatzen beti.

Atseden zak ontan, gogo;

isil, beha,

ta Iaunagan ago tinki.

II. ALDAREAN

            ...vobiscum sum usque ad nosummationem saeculi.

                  (Matth. XXVIII, 20)

Kristogan dugu Iainko betea,

ostian Kristo betea dugu.

Zentzuek gai ez, betor sinismen

izkutu oiek argi ikusteko.

Iainkoa ain Berez erantzi ba da,

zertan iantzi nik idurimena?

adimena nik zertan zorroztu?

Fedea lagun, bizi ikusten dut.

Biotzez bestez ez zadan ikus.

Begira daukat, begira nauka.

Gorpuz-begiez dakusdanean

ez nau lilura; ez du dirdairik;

doi-doi margorik. Gero... sar dute

Zuririk ere ez dezaket ikus;

an nago, ordea, fedez iantzirik.

Ian dudanean, Iainkoz bete naiz

Nagon ni Argan, bego neregan;

indar benaza so dagiodan.

Sutu, goritu bekit biotz au

«Esker Onari» esker emanaz.

Begira daukat. Naukan begira.

III. GUREGAN

            …membra vestra templum sunt Spiritus Sancti.

                  (Cor. 1. VI, 19)

Arnas sainduak gaitu

gu iauretxe bizi;

geurongan dugu, ta gu

geuregandi igesi.

Bestetara goaz ta

Iauna an naiz ikusi,

begira asmatzen ez ta

aietan gu naasi.

Iainko-zantzu diranez

atsein didate eni;

argal naiz ta barreia

begi ta belarri.

Agur, inguruetan

zauten ikuskari!

Noan bidea gora,

gain dezadan mendi!

Arnas au Aitagana

dadukat intziri;

biotzez onen lagun

bear nuke beti.

Arnasak diraudano

Arnas barnago oni

lagun iodan soinu

agorrago oneki.

Oroitzapena dugu

gogoaren txingi;

berez piztu daroa

ta berez itzali.

Tai bage gogo nuke

pizturik iduki,

asper bage begira

dezon Iainkoari.

Aize ta arnas, indarka

alperrik naiz ari,

orain Iainkoaz oroi,

oraintxen ahantzi.

Berriz ta berriz gotor

indarka naiz aki,

ene ezpainak legor ta

soinuka belarri.

Burua gartsu ta astun

zoro-biurgarri,

logaleak ilauntzen

ene txinar gorri.

Noiz arteko burruka

iasan-bear naiz ni?

Iauna, bein ta betikoz

igor arnas neri.

Atsak beti muin dio

Trintingo gainari;

udaz ara naroa

igan goiz goizeti.

Otoiz-mendira laister

egaz alda nadi,

atsak iduki bizat

txinar au su beti.

Ats eman, Iaun, ezperen

ilauna dut gaindi,

aize-errota bezala

narabiltzu beti.

Ez nadin gain ontatik

zoko ortara ietsi;

nagon galdor goi ontan

egun eta iguzki.

Arnas soil au entzunaz,

Zure Arnasari

lagun egin zaiodan

alde bage emendi,

betibateko ots ontaz,

eltzagor iduri,

Zure musika mintxo

barrenagoko orri.

BENEDICITE LUX ET… DOMINO

Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine.

(Ps. IV, v. 7)

I. EZAGU-ARGI

Ezarri duzu neregan, Iauna,

Zure aurpegi-argia.

Gizona sortzen zenuelarik

lurrezko giza-irudia,

bekoki artan musu emanez

piztu zenion begia.

Argi bizigo bekoki-barnen

ba dut, Zeurek isuria:

Adimen. Egin duzun gizona

aundi da adimenarekin,

Zerroren argi Iaungoikozko orren

zantzua baitu berekin.

Orren bidez du ainbat gaietan

aurrera gizonak egin;

aurrerapenik aundiena, aldiz,

Zu ezagutzearekin.

Zerala, soilik, daki ordea,

nor ta nola zeranik ez.

Aurra seaskan lo daukala amak

musu aundi bat emanez

esna ba leza, ta bera gorde,

labur litzake negarrez.

Ala nik ere, Zu ikusmin dizut

nor zeran ezin iakinez.

Doi zera ikuskai argi onekin;

zer bestez ikusko zaitut?

Bizi naizeno Zu sumatzeko

argi bizigoa non dut?

Begiz, irudiz, adiz, zearo

Aita au ezin dut ezagut;

naiez ezago, itsua baita

naia. Mutil bila ari zaut.

Zugana bidez. Begiek an-on

bide baztarren urrena;

irudi-oroiak areago;

adimen dut zuzenena.

Ez, ordea, aski. Nai bezain ezin

Zuregan egon naimena.

Ba zeran esan dioteneko

berotu zaio barrena.

Itzai bat bidez doa, gurdia

idiei lotuz. Aurretik

itzulinguruz, iges, baztarka

txakurra isatsa iasorik.

Itzala ere iosta-lagun du,

–oroi ta irudi ala nik–.

Auek adin bat okertu bage

itzai, adimena atzetik.

Baino onek ere atzera, aurrera,

biz, geigoz, dabil bidea,

eztena «aida»ka erakutsiaz.

Onetan, geldigunea.

Ezin goituzko aldapa dauka,

itzaiak ein du beurea.

Bide ezin-eldu oiek artzeko

Iaunak sortuko bestea.

Gurdiak negar besterik ez du.

Ontan... sinestargi dator.

Goi-bide oien berri duenik

ez bila au besterik inor.

Iainkoagana zuzen garamaz,

itsu da, bainan entzukor;

bidea bat da, ez loi, ez zulo,

oiartzundun arri gogor.

II. SINEST-ARGI

Iainkoak bigarren musu

Bataioan eman dizu,

–Arnas Saindua Mendekostetan

Kristoren bidez bialdu–;

musu laztanak, sinestargiak,

Argana zuzenik zaitu;

susmo biziaz, ez begi-ikusiz

mundu ontan dakuskezu.

Bekoki, biotz, gurutzez

apaiz iaunak igurtziez;

«ar zazu fede, Iaunaren etxe

garbi zaitea» esanez,

fedea sartu zizun, baitipat

belarriak idikiez.

Askotan, orde, zentzu ta adimen

dabiltza bide okerrez.

Txakurra lasai; naimenarentzat

Itzai adimena gai ez.

Onenbestekin Naimen asi da

Iaunaren bila negarrez:

–«Itsurik iaio ta gorrik,

ukia soil dut zentzurik.

Etxean tut bi senide,

biek ene sabelkide.

Izena batak Adimen,

au dut anairik zintzoen;

beste anaia etxa-iges,

Oroimen deritza izenez.

Bidea nai dit agertu

Adimenek, baina... aspertu.

Besorik, gorputzik ez du

ta ari nik ezin iarraitu.

Nasirik nabil arat-onata,

bide zuzenik ezin ar.

Bi begi ditut... ba dira gauza

beintzat egiteko nigar.

Adimenek esan zidan

ikusirik ni ein artan:

«ezak biotz, galai gazte,

or duk iretzat emazte!

Andere ederra, itsu-antzeko;

ontan ederki zatozte.

Begiak ditik loturik

liluratzeko bildurrik;

ark derabiltzan bide-inguruak

ain baitira zoragarri!»

Bi itsuk zer egin ordea?

Ez ote ioko leizea?

Andere onek erne belarri,

guraso du Entzumena;

onen ondotik iarraikitzeko

bizia dut ukimena.

Sinismenek, au baitu izen,

egiten du bide zuzen,

arbide erdian bere oin-otsak

diotelarik laguntzen.

Oni natzaio lotuko;

arbide au dugu Kristo.

Ortatik oin bat baztar orduko

sumatzen du ots motela,

–arbide orren ertzetan daude

bi amildegi bereela–.

Oinpea biguin sumatzeneko

zirrara du gorputzean,

leize-abo orren iluntasuna

urbil dagoen ustean.

Bide orretan gal-beldurrik ez,

arri bizia du lagun.

Bi ook eskutik bide estu ori

lasai igaro dezagun.

Agur, Adimen, senide zintzo;

eztai dut andre onekin.

Esku ook elkar eraztunduaz

ongi goaz elkarrekin.

Andre Sinismen, zure nauzu ta

lotu ditzagun esku ook

bi burni-mutur elkar urtuak

diran baino estuago.

Senide baino geiago zaitut,

ez aal zakik aspertuko.

Zuk nadukazu beti oleska

Iaungoikoaren atetan;

Beretzat egin nindun ezkero

nola ni utzi ilunbetan?»–

III. ZERU-ARGI

            Tunc autem facie ad faciem.

                  (I. Cor. XIII-12)

Irugarren musua

Iltzen naizeneko

ARGI, tai bage, begi

ona galtzeneko.

Eskuek argi-adar

dator Iesukristo

ta Aren dirdaiak, denik

beltzena aizatuko.

(Garbi-bearrik bage

ager al natzaizu

lurrean egaririk

oinaze-lorren su!)

Musu orren argiak

biur naza ispilu,

gandu-zantzurik bage

zakidan agertu.

Argi orren indarrez

gaituko da Adimen,

berez ezin bai luke

Iaungoikorik eden.

Aurpegiz ikusko du

denez, ez dena den.

Laino, gandu ta susmo

aldegin dute emen.

Agur, fede, lurrean

nuen itsu-mutil;

zuri esker leizean

ez nun egin amil.

Itzak beude, Iaunagan

naimena zadan bil,

Au baita Argi betiko:

Ontan nadin murgil.

Atea iotzen ez dugu lanik,

dena den dago zabala;

etxe ontako iende noblea

Iaunak bedeika dezala.

BENEDICITE... ET TENEBRAE DOMINO

I. ILUNDEGI

–Eder nazazu, seme.

–Ilunak argia?

–Zerk obeki? –Ba nator

berriz uts garbia.

Ilun, utsarte, zulo,

ezer ez guzia.

Au nauzu. Zerbait, orde,

Zurez, Iaun aundia.

Nere etxe-barne onek

izena Ilundegi;

onen orma-iantzia

ez lur ta ez arri.

Ormatzat aize du, utsa,

utsezko sare-esi.

Argatik sar diteke

iare zure argi.

Azala arri edo lur

balu, leio bage,

egun-argiak ezin

argitu lezake.

Argiak ere nai du

non koka, bitarte;

utsartea du muga,

ni utsa azkengabe.

Uts onen barrenean

Zuk emana daukat

–erdi-muina bear ta–

arnas bat, gogo bat.

Uts azkengabe bainaiz,

argatik zaduzkat

argi azkengabe au

bitarte, etxekotzat.

Iauna, aundia zera; ni

utsa bezain txiki;

bi ook batean gera

inon denik aundi.

Eder ezak Iainkoa,

 uts, argi, uts-argi!

Arnas Deunak oiu au

nigan beza beti.

II. UTSAREN ANTZA

–Nor naiz? –Utsa naiz. Ez; uts naizela

garbi dakidalazkoa.

Emai au ere Iaunak emana:

leenago bezain uts noa.

Au nauzu; utsa naiz. Ez da aspergarri

nire betiko leloa.

Utsak ez baitu gairik, antz-bakar

geldi-bearra du beti;

alaare ez inork utsak adin bat

antz bere baitan iduki.

Igeskorrago ta antzgarriago.

Zer utsa bezain igesi?

Ez du arriak ur isurkaiak

ainbat antz beregan artzen;

itsas-uginak so dagonari

beti berririk agertzen,

leer diran oroz adats berri bat

aparrean dute eratzen.

Aizea arego: zeru eta lur,

mendi, zelai, leize-zulo,

orri ta belar, itzal, oiartzun,

apar, odei eta laino...

bere baitan du, naiz iraizean,

antz berririk dun gauz oro.

Utsa areago: artzen du antzik

ez dun Iainkoaren antza...

Uts geldi nadin, geldi nadi ilun

Iaunari emanez aintza,

diranak oro baino geiago

artuz guzien kerantza.

Mendi ta zelai, itsaso, zeru,

beste sortu litekenik,

ezin ar ezerk uts ilun onek

ar dezaken iduririk.

Aien oiartzun guziak baino

mintzo ozenagoa dut nik.

Ez nik; barnean du Arnas Deuna;

antz oro onek du batean;

eguratsa aitzen dan eran ez da

agortzen mendeen mendean.

Au daukat oiuz atertu bage

ilun onen etxapean.

Arnas betiko, eragidazu

Iauna azkengabe goresten.

Uts azkengabe, goretsi ezak

Iainko orren Arnasaz baten

antza guziak bere baititu

era azkengabetan. Arren!

III. IAINKO BIUR NADIN

Aundi da nik ni uts eriztea?

Emen dago Iesukristo:

deuseztatu zan morroi-iantzian,

orain, aldiz, deusezago.

Ogi-idurian nire ianari,

iduririk ere ez gero.

Nire barnean itzaltzen ote

antz oiek doazeneko?

Ez; il-obian etzen itzali,

ez ere nire barnean,

obia ustuta garai ieiki zan

iarriz Aitaren aldean.

Nigan ari da (soin ustelkor au

obi-aintzu ustu artean)

azi ta bizi, osorik Iainko

biurtzen naun bitartean.

Au azi-aala ni itzaliko naiz.

Uts au orde, zerbait aal da?

Pekatu. Beste zerbait aal nintza

utsera biur-bearra!

Oroi litez uts biur naizela

Zugatik, zerbait izana.

Utsa naiz, baina leen uts izanik,

ezin nator utsagora.

Iainkoa aragiz mugatua ager;

ardo-ogi antzaz arego.

Utsa naizen au uts geldi nadin;

au bainaiz, uts, ilun, zulo.

Ez da aski, Iauna; zugatik, albait,

nadin utsaren urrengo.

Ez orde; biur nadin ni Iainko

utsetik guzi izateko.

Izate guzi Beregan duna

nigatik ezer ezera;

izaterik ez nuen ilun au

Argatik guzi izatera.

Azkengabe dan Iaun arengana

ezer-eza alboratzea

gutxi bailitzan, uts au Iaungoiko

dakar oso biurtzera.

Eder ezak, uts, Iainkoz iantzirik,

Iainkoz erantzi-iduria;

odei beltzetik tximista antzera

ilunbetik aiz argia

Iaunaren esku guzialdunak

ez azala nai itzalia.

Zuk, Arnas Guren, eder nerekin

ain xurtu dan Iaun aundia!

BENEDICAMUNS PATREM...

I

Zurekin naiz ikara,

argi denen Aita,

argi ezin-iasan bat

etxe duzun Iauna.

Eguzkia baituzu

soineko bezala,

nola aurrera naiteke

itsu, Zuregana?

Kristok esan du: «Aitaz

niork deus ez daki».

Kristo giza-argi da ta

laister aal guk arki.

Onek aitor eman du:

«nai dunak ikusi,

Aita begietan du;

Arekin bat naiz ni».

Piliperen antzeko

guziook esagun:

«Ain luze Zurekin ta

etzaitut ezagun?»

Aurpegiz bestez, ikus

nork nior dazagun;

Aita-aurpegia aski da

ikusi dezagun.

Seme Bakarra an dago

Aitaren altzoan;

Arek egia digu

ialkitzen agoan.

Altzoan ba daduka

ta Aura guk alboan,

ez aal dugu suma Aita

altzo orren beroan?

Otoitzak oro Zure

aulkira, Aita Goren,

Semearen bitartez

ditugu zuzentzen.

Zor zaion begirunez

Ari Zuk entzuten,

au entzunda nork ez du

biotza zabaltzen?

Zerorren Itza duzu;

beti-itz orretatik

munduari zatzaio

mintza gizondurik.

Ilunbetan naiz itsu,

guraso-mintzorik

ezagun bage ez dago

belarri duenik.

Ezagutzen zaitugu,

Aita, mintzo orretan.

Isil, itz eder orren

entzule gaitean.

Gores zaitzagun. Ezin

esan gerontzean

Aitaz niork ezer ez

dakila lurrean.

II. ET FILIUM...

Aitaren eder-dirdai,

ontasun-errainu,

gizonen argi eta

gauz denen eredu,

Bide, Egi ta Bizitza,

Artzai eta Maisu,

noiz buka neza Zutaz

luza bear ba nu?

Aitaren Itz bakarra

isilik esana:

isilik entzutea

dut dagokidana.

Or dugu «Berri Ona»

Zeronek emana;

ba du nornaik orretan

auznartzeko iana.

Ez duzu deus idatzi,

Bein bai... ondarrean.

Barratu zan; berriro

nork bil lezakean!

«Entzun oni» zerutik

argi-odeiean

mintzo ziran Semeaz

Taborko gainean.

Abo onetsi ortatik

ialki zenun aura

ikasleek aldatu

zuten liburura...

Iturri ortara maiz

zoazte edan-gura

Samari-Andreari

esandako ura.

Indar, entzunak orde;

Elizara zintzo:

kantuan, itzaldian

bizigo da mintzo.

Sermoi-aulki gainean

biurturik uso,

Arnas Gurena an dugu

itzak gantzutzeko.

Itz-argailu bezala

–bein zuk bialdurik–

mintzo aura berritzen

dula nioke nik.

Ez da berbera, baina

bai antz-antzekorik;

etzait au entzuteko

galtzen egarririk.

Buru-has ta beregan

ari da apaiz iauna

utsegin bage esaten

buruz «Berri Ona».

An inon baino obeki,

esanak du muina,

uso-egal dardaraz

zirrara diguna.

Ikasi, ez-ikasi,

oro gara berdin.

Berri ori ikasteko

xume bear egin.

Oinetan nadukazu

itz danak ikasmin:

isil entzun ditzadan

Martaren aizpaakin.

III. CUM SANCTO SPIRITU

Aita-Semeen maitasun,

arnas, argi ta su,

poz ta argien emaile,

graziaren musu,

izkuntzen irakasle,

uso kurrumazu,

etxakide gozo ta

gogoaren gantzu.

Pozik aundiena dut

iauretxe nauzula,

ta Aitari niregatik

otoi diozula.

Maiz, orde, etxetik alde

dut oroimen aula,

etxera dan aldiro

lotsaz gorri naula.

Aldegina dan gisan

itz gaizki norbaitez,

ta aurrez dakusgunean

gorri baikera alkez;

ala askotan Zurekin;

bainan bekozko ordez

betargi didazu, ta

betetzen naiz pozez.

Begi-belarrik leio,

irudimena ate,

iauretxe onek ditu

irtenguak sare.

Esi itsu baten bidez

ditzazula gorde,

argirik bage ez dedin

Zu zauden aldare.

Txakurra lasai dabil,

gurdia negarti;

lotu ezazu bat au,

beste ori igurtzi.

Pake-gantzua betor,

betor maite-ukaldi;

ateak itxiz nai dut

Zugaz mintza beti.

Mintzoak naasten ba nau,

isilik nagoan

uso zuri-urruma

dudala gogoan.

Arnas agor au adiz,

sar ni barnagoan

Zure deadar oien

musikaren ioan.

LURREKO IRUTASUNARI

I. IESU

            ...erat subditus illis.

Esanera zeukaten!

Zutaz beste murtik

etzuten or idatzi

lau Ebanjelarik.

Ainbat urtez ez ote

zenun egin itzik

gure biotzak isil

auznar zezakenik?

An zeunden, gurasoak

begiz begi ikusten,

baitipat, een biotzak

itz barnez gantzutzen

Nazareth loratsuan

lore zinan lerden;

etxe ertsi ua atxonez

Zuk zenun betetzen.

Ez bide zan itz-mitzik

Nazareth-etxean;

Aita-amek bizi ziran

isil-bakarrean,

ITZA gizon egina

begien aurrean;

beste ele oro gainez

ziran ezpainean.

«Besteren esanera».

Itz ok irakurriz,

–entzun aal nitza Iainkoz,

ez soil ikus begiz–

sarkorrago zaizkidan,

mintzo biur bediz,

auznar ditzadan luze

barnen duten egiz.

Ozen esaten ditut

neunek entzuteko;

nire mintzo au, aldiz,

ez izan ordeko.

–Oek ere ez aal lute

maiz urardotuko!–

Mintza Zerau garbiro

eni irakasteko!

Idatzitik mintzora

zenbat osin dagoz!

(Zer daki begik soinuz?

zer belarrik margoz?)

Oietatik gogora

sakonagoa askoz,

maizegi gabiltzazu

an emen oztopoz.

Buruti itza mihira

zubi izkutu batez

dator; agotik ara

iazten eguratsez,

belarri-ateetan

erazten da tankez,

noizbait gogora dala

mila biurgunez.

Irudi bat buruan;

bera mingainean?

bera sartzen ote da

besteren barnean?

gezurretan, naiz egi-

-bila aaleginean,

zenbat aldiz oi digu

utsegin bidean!

Zure mintzo ori bakar

Egi zinezkoa;

ez da gauzen irudi;

or zatoz osoa,

Itz, Iainko; orrek iotzen du

zuzenik gogoa,

Mintza zakit Zeronez,

entzutera noa.

Baina mintza-bearrik

ez duzun ezkero,

–Itz ori biotzean

omen zaigu txerto–

ori niregan mardul

bizitzea naiko,

isilik dizadazun

itzegin gozoro.

Esaneko zitzaien.

Itz izkutuko ori,

Itz, ager ezadazu

ez dezadan aantzi.

Zuk Zeuk irakas, bestez

ezin dut ikasi.

Noiz iartzeko ote nauzu

denen azpian ni!

II. MARIA

            ...conservabat omnia verba... in corde suo.

Iainkoaren Ama ta

Iaunaren mirabe

–etxe doatsu ontan

nagusi nor ote?–,

Iaunagandiko grazi

guzien urbide,

niretzat orde, minen

Ama, batez ere!

Ez zadan minik aipa

zureen aldean;

Simeonek esana

gordez biotzean,

ezpata sar zitzaizun

animan barnean;

ez ta atera, Semea

berpiztu artean.

Beste esan bat zenuen

biotzean gorde:

«Zer bila ninduzuten?

Ez aal dakizute

Aitarenean bear

dutala?». Zuk orde

orduan ez ulertu

Semearen galde.

Barnean irauliaz

itza atxiki zenuen;

Itz onek adimena

argitu baitzizun.

Andik ara Aitarekin

zegola gau t'egun,

ez esparik, Semea

zerekin baitzendun.

Gogoz gogo zeundeten

ezpainak isilik,

elkar-iardunka; alaxe

bizi nai nuke nik.

Minek begi-aurrean...

nork ez du nai minik

Iesuren esku goxok

igurtzitzen dunik?

Minak aaztuaz, egin

ote diet uko?

Betor min, betor gantzu,

Ama minetako.

Maitagarririk ba da,

Iesus Gurutzeko;

Gurutzean Arekin

isil ni iltzatuko.

III. IOSE

            vir iustus

Iose, doi doi digute

esan zure izena;

orrekin aski duzu

«zintzo» birrizena.

Agintari izan bear

Iesu-Mariena:

iruretan zuk duzu

agindu latzena.

On guzizko da, mihiz

oztopabagea,

oztoporik alper da

zuri bilatzea.

Mintzatu zinan, naski,

ez gainez ordea:

zerbait da zure itzik ez

niork aipatzea.

Zeure buruarekin

zuuk itzegin zenun

Mari sala nai ez ta

iges-naieko ordun.

Aingeruuk ametsetan

adirazi zizun

izkutua; arego orain

Itzak isil iardun.

Isil-etxe onetan

ikas zak isiltzen

mingainez beintzat; gogoz

ez aal aiz atertzen.

Mingain! gorputz ta anima

oso dituk galtzen!

i eziz gero, ordea,

oso tuk ezitzen.

Agokotik zaldia,

lemetik ontzia,

nagusiak naieran

darabil guzia.

Baso bat kiskailtzeko

aski da txingia;

Iakob deunak dionez

ala da mihia.

«Gizonik ez mingaina

eziko duenik;

on guzizkoa da, artan

ez ba du utseginik».

Burruka latza ari dut

beingoz ezi nairik;

eman zuk indar, Iose, ez

dezan oztoporik.

Larrean pake dabil

artalde otzana;

ardi sarkoiak urra

du esi bakana.

Marrakotsa da; atzetik

doa artalde dana,

barnean bila nairik

larrean ez zana.

Amildegitik inoiz

iauztean gaiztoa,

aren urrena denek

iauz eta aus lepoa.

Mihitik ala galtzen

gorpuz ta gogoa;

isil ta bakartzean,

baretzen osoa.

Isil nadin; nagoan

nerekin paketan,

Beti-Itz isil orrekin

iardun gozoetan.

Ez zadan itz garratzik

mingain ta lumetan,

Iaun au ezti daukadan

nik barne-muinetan.

IAINKOAGAN BAT

I. NERE BURUA

Bil nadin barnera, mintzo bat entzuki,

argi bat izetuz, bihotza landuki,

Leze-barne huntan zer dut ikusgarri?

Bost aldiz nerera mintzo ozenak oi du!

ni berriz etxetik hurrun nabilazu!

Ate-ioka norbait. Erantzuna... «Bego».

Iparra geldi da, legun dator ego,

hegatsetan dakar maitetasun bero.

Haren mintzoari muzinik nork egin?

Bide zoroak utz, etxera sar nadin.

Etxera sar eta zokho denak ilhun,

begi-lauso hau noiz enegandik hurrun?

Egun zoroaren aztarnak itzali,

Deitzaile maitea, Zu zaitut iguzki.

Ba dakuts enegan izkutu hondarra:

barnean bizi dut Irutan Bakarra.

Berak bizi nau ni, Beronek naragi;

barne-muin hunetan Berau bekit argi.

Nigan hari duzu, Aitak sor Semea,

ta alkar maitatuki Bioongandik duzu

Has Gurena. Iesus. Nire lo betea!

Ernal-iturria nigan daukadala

Iainkoaz hain antzu Nondik naiz ibili?...

Aunitz esker! Iaunak egin baitit argi.

Ez zadan argi hau nik itzal, ez ere

edozein mintzori ta argiri iaramon:

emen daukat oro; etxe-barneen nagon.

II. ANAI SABELKIDE MARTINI

      (Otoitza)

Urra zinun gorputz azal-ustelkorra,

iausi zen zure etxe aragiz egina

iru urte baino leen. Arima zerura

igan zen, leizetik argi betikora.

Labur egon zedin ilhunpe beltz huntan.

Oraino zu baitan adi-argirik ez,

grazi-argia bai sort-egun berean.

Aingeru gazteñook erauzi zinduan

Iaunaren aginduz eltzaur-adarretik

Han geldi ginduzun gu biok gordinik

eltzaur-oskol barnen ondu-bitartean.

Beste begiz ikus, beste gogoz maite

duzu Iainko on hori. Irutan bat dena,

(Aitagandik Seme, Biengandik Hatsa)

aitzinean duzu, Bera den iduri.

Guk emen bai, zuk ez behar oroipenik;

euzki horrek ez du bein laino-tarterik,

Ikustez, maitatzez, aterraldi bage,

zer zorion duzu sabel-anai maite!

Ba dugu lurrean argi horren izpi,

bainan gorputz hunek askotan itzali.

Iguzki-tarteka zerbait ba dakusgu,

baino oroit-ezaren lainoak galtzen gu.

Ez egon behar ni aterrik bage erne,

Iainko onaz beterik esnai ta lo ere!

Igorrazu, anai, oinhaze ernegarri,

Iainko-min sakona, barne-gogo bizi.

Enegan ez bedi gaurdanik otz, ez gau,

argi bero orretan ur nadin guzi hau.

Oroipen gaiso hau bego bere baitan

an on ibiltzeke, tinki Iainkoagan.

Amak sabelean gu suma bezala

suma zagun Iauna. Ilen garenean,

ark baino barnago altzoan gaitzala.

III. ARREBA SABELKIDE DENUXIRI

      (Chilera)

Hurrun aiz, hurrun dun gure Martin; emen

aitaren ondoan nauzute, ta an goien

amarekin hura.

Iainkoak barreia

gindunan bere esku legun begidunez:

halere esku huntan geuden zorionez,

ezin aaldeginki. Bai esku zabala,

sabel berokia, begi maitakorra.

Begi-nini gaitin; elkarrago geuden

sabelean baino. Nere buru barnen

zaute zuek ere bihotz-arimetan:

hiurok bat gaitun oroipen bizitan;

batago Iainkoan. Hunek gu sor, bizi,

Hunek emai onez Bera sumarazi.

Sabel batetik ilki, sabel batera io,

(Iainko onen altzora): emen argi, bero;

emen zegon zori lurrean gaudeño.

Gauzkion zantzuan, aterrik bage erne,

gauden adi beti, dugun beti maite

anai harek antzo. Dakusagun elkar

Iaunari begira, bihotza su ta gar.

Ez geuden hurruti, hortik ainbat bide

emendik zerura, Iaunaren altzora.

Sar adi barneoon, ago Iainkoari;

emen ikusko naun; behon anaiari.

Gu bien gorputzak ama lurrak irets

ditzanean, orduun, Iaun hunen altzoan

arimook bil bitez betiko beroan.